Karşılaştırmalı Koruma ve Korumama Anlayışı

NEVZAT ÇAĞLAR TÜFEKÇİ

1 Nolu Fotoğraf Balıkesir ili Gömeç ilçesine ait. 2 ve 3 Nolu fotoğraf ise uygarlıkların Harman olduğu ışıklar ülkesi, bilinen tarihi en az 5 Bin yıl olan, Muğla ilinin Milas ilçesine ait.

Dijital gazetemiz yazarlarından Mehmet Erdal, Gömeç gezi izlenimlerini anlattığı (https://haberveinsan.com/kuzey-ege-gezi-notlari-2/6331/ ) yazısında Gömeç'ten güzel bir korumacılık örneğine dikkat çekmiş.

Modern konutların önünde yer alan bir zeytinyağı fabrikasının bacası yıkılmayıp, tescillenerek koruma altına alınmış. Güzel bir örnek!

Önce Mehmet Erdal'ın yazısından o bölümü okuyalım:

[1990 yılında Gömeç ilçe statüsüne kavuşur. Dün akşam ve bu sabah Atatürk Caddesi'ni dolaşırken, 4 katlı sıra sıra inşaatların yükseldiği bir yerde, kaldırımda taştan yapılmış eski bir yapı gördük. Fotoğrafını çektik. İnternette sorguladık.

Çok ilginç: Yıkılmayıp bırakılan, tescillenip koruma altına alınan yapı, “Eski Gömeç Baca Kalıntısı/Endüstriyel Miras Yapısı” (Eski bir imalathane/fırın bacası veya su yapısı ayağı/ kulesi kalıntısı)”, daha açık bir ifadeyle “Bölgenin zengin zeytincilik tarihine ait eski bir zeytinyağı fabrikasının (yağhane) buhar bacası” idi.]

MİLAS ÖRNEĞİ

MİLAS tarihi ve kültürel değerleri kadar endüstriyel miras yapılarıyla da ünlüdür. Milas, ülke zeytin ağacı sayısının %5'ine sahiptir. Antik çağdan bu yana Mylasa ve Milas, Güney Batı Ege'de önemli bir zeytin ve zeytinyağı üretim merkezi olmuştur. Cumhuriyet dönemi boyunca onlarca zeytinyağı fabrikası Milas'ın zeytinlerini işlemiştir. Bu fabrikaların çoğu ayakta olup, işler durumda değildir

Bu yapılar birer endüstriyel miras olarak koruma altına alınması gerekmektedir. Bu önemli yapılar, inşaat rantına feda edilmemelidir.

2 Nolu fotoğraf, 1923'de faaliyete geçen ve Cumhuriyetle yaşıt olan Sağıroğlu Zeytinyağı fabrikasına ait bir bacaydı. İnşaat için acımasızca yıkıldı.

3 Nolu fotoğraf ise 1950 yılında inşa edilen Zekeriya Gümüşkesen Zeytinyağı fabrikasına ait bir bacaydı. O da inşaat rantına yenik düştü.

SONUÇ

Koruma ve korumama yaklaşımıyla ilgili olarak, Ege Bölgesi'nin iki ilçesinden bir olumlu ve iki olumsuz örnek verdik.

Bu konuda öncelikle Milas belediyesine görev düşmektedir. Milas'ta Endüstriyel miras niteliğindeki yapıların bir envanteri çıkarılmalı, inşaat ruhsatı verilirken bu yapıların varlığına dikkat edilmeli, inşaat alanında bulunan böyle yapıların korunması için gerekli önlemlerin alınması sağlanmalıdır.